Sene 2015, kabus gibi bir gece ve hafta geçirdik. Nedeni ise ölçeklenebilir sistemlerin bir fazlalık hatta ek bir bütçe kalemi olarak değerlendirilmesi ve projeden tamamen kaldırılmasıydı. Tam hatırlamıyorum ama ölçekleme ile ilgili yapılacak geliştirmeler ve kalemler bütçeye sanırım 20,000 usd ekliyordu ve bir projemizde bu kalem fazlalık olarak değerlendirilip satın almada çıkarıldı.
Peki fazlalık denilen 20,000usd nasıl bir hasara yol açtı anlatmamı ister misiniz?
Ama önce size ölçeklenebilirliği anlatmak istiyorum.
Ne olduğunu bilmediğiniz şey hakkında fikir sahibi olamazsınız. Yanlış fikirlere sahip olmak da büyük kayıplara neden olur!
Ölçeklenebilirlik Nedir?
Herkesin dilinde ama pek azının gerçekten üstünde düşündüğü, daha da önemlisi çoğu kurumun ne olduğunu tam olarak tarif edemediği bir kavram.
Genelde “büyümek” ile karıştırılıyor.
Oysa ölçeklenebilirlik büyümek değil, büyümeye dayanabilme meselesidir.
Önce tanımı netleştirelim: Ölçeklenebilir bir iş modeli ya da sistem; artan talebe cevap verebilen, bunu yaparken maliyetlerini aynı oranda şişirmeyen yapıdır.
Yani talep 10 kat artarken, maliyetlerin de 10 kat artmadığı bir denge kurabilmektir. Bu yüzden ölçeklenebilirlik sadece teknik bir konu değildir. Bu bir iş mimarisi meselesidir.
Ölçeklenebilir sistemler, talep arttığında zayıflamaz. Kurum; esnek sistemleri, yetkin ekibi ve doğru organizasyon kurgusu sayesinde bu talebi absorbe eder.
Şimdi bunu parçalara ayıralım.
Esnek sistem nedir?
Gelen talebe yeni bir modül ekleyerek cevap veren, talep düştüğünde ise bu modülü söküp kaynakları boşa harcamayan sistemdir. Esnek sistemler yığılma yapmaz. Kriz anında kilitlenmez, dar boğaz oluşturmaz.
Yetenekli ekip nedir?
Sadece teknik olarak iyi olan değil; ürünü, markayı, kurumun hedeflerini ve yol haritasını bilen, bu bilgiyi sistem üzerinde doğru aksiyona dönüştürebilen ekip demektir.
Yani “işi bilen” değil, işin nedenini anlayan insanlar.
Ölçeklenebilir organizasyon kültürü nedir?
En basit haliyle: Yeni gelen bir çalışanın on-boarding sürecini kişilere bağımlı olmadan yürütebilen, tekrarlayan işleri baştan minimize eden, “sonra bakarız” yerine “ilk günden kurgulayalım” diyen şirket yapısıdır.
Şimdi size gerçek hayattan, pahalıya mal olmuş bir örnek anlatayım.
Yıl 2015.
Bir Cuma akşamı. Antrenmandan çıkmışım, sparring vardı; her yerim ağrıyor. İdman sonrası künefe ritüelim var, onu planlıyorum. Aramızdaki 3-5 kişi o künefe ritüelimi bilir.
Saat 22.00’de telefon çalıyor.
Arayan müşteri. “Proje cevap vermiyor” diyor.
Bakıyoruz, sistem timeout veriyor.
Normal şartlarda bu kadar sert bir yük olmazdı ama o gün farklı bir gün.
Marka, Acun Ilıcalı’nın programına sponsor olmuş.
Türkiye’nin en çok izlenen programında televizyonda hediye dağıtılıyor.
Acun, canlı yayında web sitesinin adını söylüyor.
Programda alt bantlarda sürekli banner’lar dönüyor.
İnsanlar akın akın projeye katılmak için internete hücum ediyor.
O an… Server alt yapısı kilitleniyor.
Site yaklaşık 3 saat boyunca cevap vermiyor.
Ve kritik nokta şu:
Kampanya zaten o programla başlıyor ve o programla bitiyor. Yani tüm lead’ler, başvurular, trafik… her şey o 3 saate sıkışmış durumda.
Fakat teknik ekip olarak bizim ne markanın bu planından ne de sistemi nasıl bir alt yapıda deploy ettiğinden hiç bir haberimiz yok.
Marka tarafı; sponsorluk anlaşmasını yapmış, kampanya kararını almış, hiçbir teknik değerlendirme almadan kendi iç it’si ile yayına çıkmış. Neticede de milyonlar harcanan kampanya çöpe gitmiş.
Şimdi ne oluyor?
Bir suçlu aranıyor.
Birisi o milyonların hesabını vermeli.
Oysa işin en başında planlamada ne vardı biliyor musunuz?
- Ölçeklenebilir bulut mimarisi
- Yük testleri
- Cache katmanları
- Kuyruk mekanizmaları
- Trafik dalgalanmalarını karşılayacak altyapı
Hepsi bütçede vardı.
Ama geri dönüş ne oldu?
- “Bu kalemler bütçeyi şişirmek için yazılmış.”
- “Bizim zaten kendi server şirketimiz var.”
- “Azure’a, AWS’ye neden ihtiyaç duyalım?”
Bu bir kötü niyet meselesi değildi.
Bu bir ölçeklenebilirlik farkındalığı ve biraz da teknik okur yazarlığın eksikliğiydi.
Bakın bügün bütün ürünler web’de. CMO’sunda CEO’suna kimsenin artık “Benim teknik bir okur yazarlığa ihtiyacım yok, onu başkaları halletsin” deme lüksü yok. Aws web server kaldırmak zorunda değiller ama neyin nasıl çalıştığı ile ilgili temel bilgilere sahip olmaları gerekiyor. Zaten son yıllarda globalde görüyoruz ki CFO, CTO, CMO, CEO arasındaki net çizgiler biraz aşınıyor, herkes biraz finans, biraz pazarlama, biraz teknik, biraz da yönetim konularında elini kirletmeye başladı. Bu iyi bir şey.
Ölçeklenebilirlik Bir Maliyettir
Ölçeklenebilirlik evet, başta bir maliyettir fakat buna tam da maliyet diyemeyiz; ölçeklenebilirlik aslında büyümenin sigortasıdır.
Talep geldiğinde sistemi ayakta tutan,
fırsat anında markayı utandırmayan,
krizi başarıya dönüştürebilen bir sigorta.
Ölçeklenebilir bir sistem ve modele sahip olmak; her zaman, ama her zaman kazandırır.
Kazandırmadığı tek senaryo şudur: Hiç talep gelmez.
Ama o zaman da zaten bambaşka bir problemimiz vardır.
